ganga v. (gjeng, gjekk, gjenge, imp. gakk) (og gå , går, gjekk, gått)
   1. koma seg fram med føtene (um dyr og menneske); òg um å skrida fram utan føter, soleis um fiskane, t.d. laksen gjeng upp i elvi (jfr. renna, siga), Å.
   2. (um fisk) gjota, gåtta (jfr. gangfisk) (Dal), R; òg leika ("gå" Hdm), R4.
   3. glida av stad for skuld tyngd, trykk eller drivande kraft, t.d. um vatn, skréd, farty på vatnet; òg sigla, t.d. han gjekk upp um neset, han siglde so høgt mot vinden at han fekk neset i le, Å.
   4. vera i rørsle, t.d. um ei maskine, ei mylle, ei klokke; det gjekk brjostet på honom, han streva og pusta tungt; serleg um æsande væte, t.d. få ølet til å ~, få as i ølet, Å.
   5. skrida fram, koma lengre, um tidi; um sol og måne; òg um eit arbeid, ei sak, Å.
   6. bera i veg laga seg, lukkast, lyktast, Å. Det gjeng fort, seint, trått, vel, ille, Å; ~ skit, fant, R1.
   7. gjelda, vera gjengeleg. Den prisen som gjeng og gjeld; det gjeng for det same, det kjem på eitt ut, gjeld like mykje. Å.
   8. strekkja seg, nå, rekka. Vatnet gjekk upp åt husi (husom); fjorden gjeng langt inn i landet. Å.
   9. koma i ei onnor stode, brigdast, venda seg, Å. Vinden gjeng til nords, vert nordleg; det gjeng ihop, det dreg seg saman; det gjekk sunder, gjekk laust o.fl., Å; jfr. han let mina ~, han let mina smella, Sn; det gjekk hol på, det rivna, det vart hol i det; borken tek til å ~, borken tek til å losna, svada. Å.
   10. kverva burt, verta uppøydt. Det gjeng etter kvart som kjem; det gjeng mykje for eit år osfr. Å. --
   11. (sjø., um skip) ~ segl, heisa segl, Sn.
   12. vera i ein skule ei lære o.dl. den fastsette tidi, Sn, B. Han gjekk unggutskulen, han eksera unggut, Sn. -- Med prep. og adv.: ~ att, vera attgangar, skrymta, R1; teppa seg att; gro til (jfr. att-gjengen) Å, ~ att med ugras, gro til med ugras, Sn; forfarast, verta ringare, Å; "gå att(r)" = ~ etter (Austf, Bu), R; ~ attpå (ord, handel), attra seg (Austf o.fl.), R, (Va), B, "gå attepå ooro sine" (Shl), V, (jfr. gn. ganga aptr); ~ av, detta sund; verta att, til avgangs (jfr. avgang..) Å; kverva, t.d. um flekker, R1 (um sjukdom o.dl.) gjeva seg: "eg truudde tii før tii da hadde gjee-e åv" (Shl), V; ruset gjekk av; det gjekk vel av, stod vel yver, Sn; (um kyr) slutta å mjølka ("gå av" sunnanfj.); ~ av med livet, missa livet ("gå" Vega på Helg), R; ~ av seg, få ende, Å; (um noko fårleg), glida yver; allting gjekk vel av seg, lyktast vel; det gjekk stilt av seg, det vart lite og inkje åtgått; det gjekk ikkje av seg berre med det, me slapp ikkje med det, Sn; ~ burt, kverva, t.d. um flekker, R1. ~ etter, gjeva etter for, beinka seg etter ("gå-" Austf, Bu, Va (B)), R (jfr. gn. ganga eptir, ganga etter, bry seg um); det gjeng for visst, det vert halde for å vera visst; ~ for seg, bera til, handa; kunna lukkast; ~ for det, lata livet, setja til ("gå før'dæ" Tr, Helg), Å, (~ fyre), (Austl), R; ~ for seg sjølv, gjera sitt naudtrengde, Sn; ~ fram (sjå fram 3.), Sn; ~ framum, vinna på; hoppa yver, Sn; ~ frå, ikkje standa ved, nekta, Å; slutta i embetet, Sn; gjera undantak for, t.d. når det gjeng frå den yngste, når ein tek undan den yngste (Vestl), Å, alle gjeng frå formannen, alle, med undantak av formannen, Sn; ~ heimatt, òg ganga att, skrymta, Å; det gjekk i ho, ho var i sterk hugrørsle; ~ igjenom, mønstra; ~ i golvet, òg koma i barnseng (Shl), V; ~ i millom, leggja seg i millom, mekla; ho gjeng innatt i kyrkja, ho kjem til kyrkja att fyrste gongen etter barnsengi; ~ innum (um ein båt), leggja til, Sn; ~ innum ein, råma, koma yver ein ("gå" Oslo, Austf); "gå ein i vere", taka makti frå ein, vippa ein (Ry), R; ~ med, verta uppøydt (jfr. 10.); òg missa livet, setja til. ~ med på, vera med på, samtykkja i, vedgå, tilstå; ~ mist av eitkvart, ikkje få eller nå noko ein hev etla seg til (jfr. mist III.) (Shl), V; ~ ned, glida ned, t.d. um mat, Å; det gjekk nedfor med han, det gjekk ut med han (Shl), V: ~ på, gjera åtak på; skunda på gonga si; det gjekk reint på helsa, røynde på helsa; ~ på sjøen, falla i sjøen, Sn; d'er hardt å ~ på, det er hardt å tola eller lida; ~ til, bera til; henda; verta uppøydt; setja til, missa livet (Vestl), Å (Va), B; ~ um (um vinden) venda seg; (um fjøler, stavar i kjerald o.dl.) glida ut or fellona, Å; (um ku) gå gjeld; ~ um bord, (sjø.) -inn yver skipssida, inn på skipet; ~ um att (um avtale) verta gjort um att (NGbr), R3, (Slidre i Va), B; ~ um inkje, verta um inkje, t.d. um avtale eller truloving (Shl), V, (Va), B; ~ undan, koma undan; lensa for vinden, Å; ikkje vilja gjeva noko vist svar; ho gjekk undan han, ho held seg undan honom; ~ undan eit slag, hava seg undan eit slag; varone gjeng fort undan, d.v.s. det er god avsetnad, Sn; ~ under, d.v.s. til botnar, til grunns, Sn; (um soli) siga ned ("gå" NGbr), R, (Shl), V; vera med på, gjeva seg under (Ry), R (jfr. gn. ganga undir); ~ upp (um pris) stiga, Sn; (um vatn) svella upp når det frys, Å; (um deig) hevja seg, Sn; (um band eller knut) losna, slitast, Å, gjeva upp, gjeva tapt (Tel), R2; òg tina, brotna, um is; brenna upp um hus, Å; ho gjekk upp pipa, det var pipe brand, såret gjekk upp att, braut upp att; (um pengesum) ~ upp til, koma upp i; det gjeng upp i upp, det veg jamt, Sn. gjeva upp, tapa (Tel), R2, ~ upp (ein talje), slakka, fira snøgt; ~ upp bytet, fara og slå fast korleis skiftet gjeng, Sn; ~ ut; òg falla burt, Å; enda, Sn; vika som utgjekk, fyrre vika (Shl), V; (um frest) vera ute; vekselen gjeng ut, vekselen forfell, Sn; koma ut med, koma vel frå noko, t.d. han segjer ikkje meir enn han gjeng ut med; føra til noko, få eit visst utfall, t.d. det gjeng ut på skade (jfr. utgang), Å; det gjekk ut med han, han vart reint utarma, reint fatig (Shl), V, (Va), B; ~ utfyre, verta utsett so det aldri vert gjort, t.d. "da gjekk utføre mæ da" (Shl), V; "ga utpå", fara på nattefriing (Ndm, Orkd), R; ho kunde ikkje høyra kva det gjekk ut um, kva det var um, Sn; ~ utankring eller utanum, koma utanum (lovi); setja ein att (ved utnemning), Sn; "gå utu(r)", slutta mjølka (NGbr o.fl.), R3; "ga utu(r)", fara utor (Ndm), R; ~ ved = ganga til, verta uppøydt; missa livet (Luster i So); "da gaor sama saoi ve", det gjeng like mykje til, R; òg tilstå, vedgå; ~ yver, stå yver, få ende, Å; hoppa yver, t.d. ei line, eit ord; henda, møta, verta ute for, t.d. det gjekk yver meg ei ulukke; det gjekk yver alle voner, det gjekk likare enn ventande var; stiga yver, fortaka; arbeidet gjeng yver meg, eg vinn ikkje med arbeidet, Sn, alt gjeng yver meg her på plassen, arbeidet, maten, leide kvinnfolk, plågar og valdar med bry (Shl), V; alt i Sandefjord gjekk yver honom, maten, badi, at han inkje fekk lesa (Tel, "ga åvr" Ndm) (jfr. yvergang); "han gjekk hånå band øve", han vann på han serleg med knep; lurde han (ordl. vel frå fyrst um lagging) (Vevring i Sfj), R; ~ åt, vanta (um sjukdom) (Shl o.fl. (R3.)); kva er det som gjeng åt deg? kva er det som gjeng åt handi di, V, R. Utt.: inf. "ganga" (Har, Vo), "gångå" (Nhl o.fl.), "gange" (Rbg, Tel, Hal, Va), Å, (Tynset i Ød), R, "gang(ä)" "-(e)" (No), R3, "gang'" (Tr), Å, "ga" (Selbu, med nasalt -a), R, (Støren i Gaul), R3 (Tynset i Ød, Stjør), R, (Helg, Orkd, Ndm, Nhl, Vo (R), Har), "gå" (mest vanl.); imp. sg. "gakk", pl. "gange", "gangje", eller berre "ga!" "gå!" ind. nt. "gjeng'e", "gjæng" (Tel, Rbg, Jr, Har, Vo, Snm), Å, "gjæng(g)'e" (Sfj, Eid i Roms, Nhl, Dal, VAgd), R, "gjæ" (Snm), "går" (heller vanl.), pl. "ganga", "gå"; ft. "gjeekk", stundom "gjikk", pl. "gingo" el. "gjinge" (Hal, Va, Nhl o.fl.), Å, "gungo" (Nes i Hal), R, konj. "ginge", "gjenge", "gjøngje" (Tel), Å, "gjøngji", "gjingji" og "gangji" (Hal) R; fp. "gjenge", "gjengje" og "gjingje", "gang(j)e" (Hal, Va), "gjee" (Snm, Nhl), Å, "gje`e" (Shl, Ry), R, "gått" (meir vanl.), Å. Gn. ganga (geng; gekk (gékk), gengum (gingum); genginn); uskyldt ganga er austnordisk gå = ghl. mnt. gân, T.

ganga, v.n. (gjeng, gjekk, gjenget), at gaae. Formerne lyde forskjelligt; saaledes Inf. ganga, Hard. Voss; gaanga, Nhl. og flere, gange Rbg. Tel. Hall. Vald. gang’, Trondh.; og dernæst i en kortere Form: ga, Hard. Nhl. Ndm. Ork. Helg. og gaa, som er mest alm. Imperativ: gakk! i Fl. gange (gangje); nogle St. kun forkortet: ga el. gaa! Indik. Præs. gjeng’e (gjæng), Tel. Rbg. Jæd. Hard. Voss, Sdm., ogsaa: gjæ’, Sdm., ellers: gaar, mere alm. Fl. ganga, gaa. Impf. gjekk (ee), tildeels “gjikk”; i Fl. gingo, gjinge, Hall. Vald. Nhl. og fl. Konj. ginge (gjengje, gjøngje, Tel.). Supin. gjenget/gjenge, sædvanlig gjengje (og gjingje), B. Stift og fl., ellers gangje, Hall. Vald., forkortet: gjee, Nhl. Sdm. og gaatt, mere alm. (Jf. gjengen). G.N. ganga (geng, gékk, gengit); Ang. gangan (geong); Eng. go, Holl. og Nt. gaan. – Betydning:
  1) gaae, bevæge sig fremad med Fødderne; om Dyr og Mennesker. Tildeels ogsaa om Fremskridning uden Fødder; saaledes om Fiskene; f. Ex. Laksen gjeng upp i Elvi. Jf. renna, siga.
  2) glide afsted formedelst Tyngde, Tryk eller drivende Kraft; f. Ex. om Vand, om Jordskred, om Fartøi paa Vandet. Ogsaa med Betydn. seile; f. Ex. Han gjekk upp um Neset, ↄ: han seilede saa høit mod Vinden, at han fik Næsset i Læ.
  3) være i Bevægelse, f. Ex. om en Maskine, en Mølle, et Uhr. Det gjekk Brjostet paa honom, ↄ: hans Bryst bevægede sig stærkt (af tungt Aandedræt). Særskilt om gjærende Vædske. Faa Ølet til aa ganga, ↄ: gjære, komme i Gjæring.
  4) skride fremad, komme længere. Om Tiden; om Sol og Maane; ogsaa om et Arbeide, en Sag.
  5) gaae paa en vis Maade, føie sig, lykkes, løbe af. Det gjeng fort, seint, traatt, vel, illa.
  6) gjælde, være gangbar. Den Prisen, som gjeng og gjeld. Det gjeng fyre det same: det kommer ud paa eet, gjælder lige meget.
  7) strække sig, naae, række. Vatnet gjekk upp aat Husom. Fjorden gjeng langt inn i Landet.
  8) komme i en anden Stilling, løbe over, forandre sig. Vinden gjeng til Nords, ↄ: bliver nordlig. Det gjeng i Hop: det krympes sammen. Det gjekk i sunder, gjekk laust, og flere. Jf. Det gjekk Hol paa, ↄ: det revnede, der blev Hul i det. Borken tek til at ganga: Barken begynder at løsnes (= svada, flaga, laupa).
  9) gaae bort, forsvinde, blive forødet eller medtaget. Det gjeng etter kvart, som det kjem. Det gjeng myket fyre eit Aar, o.s.v. – I Forbindelse med visse Partikler: Ganga atter, a) tilstoppes; b) blive overgroet (s. attergjengen); c) forfalde, forværres. – Ganga av: a) blive tilovers; b) gaae itu. G. av seg: faae Ende. – G. fraa: a) fragaae, negte; b) gaae udenfor (om en Undtagelse); f. Ex. naar det gjeng fraa den yngste, ↄ: naar man undtager den yngste. (B. Stift). – G. fyre seg: foregaae, indtræffe; ogsaa: gaae an, kunne lykkes. – G. fyre det: omkomme, sætte Livet til. (“Gaa før’ dæ”, Trondh. Helg.). – G. heim-atter: gaae hjem; ogs. gaae igjen (efter Døden). G. ned: glide ned; glide ind (om Mad). – G. paa: taale, udholde; f. Ex. D’er hardt aa ganga paa. – G. til: a) foregaae, tildrage sig; b) medgaae, blive forødet; c) omkomme, sætte Livet til. (B. Stift). – G. um, a) løbe over, vende sig; om Vinden; b) glide ud af Fugerne; om Fjele, Staver i Kar, og desl. – G. undan: a) undflye, undkomme; b) lendse af for Vinden. – G. upp: a) stige, svulme op, om Vandet i Frost; b) løsnes, slides løs (om Baand); ogsaa optøe, brækkes (om Iis); c) brænde op; om et Huus. – G. ut: a) gaae ud, falde bort; b) komme ud (med), komme vel fra noget; f. Ex. Han segjer ikkje meir, en han gjeng ut med; c) føre til noget, faae et vist Udfald; f. Ex. Det gjeng ut paa Skade. (Jf. Utgang). – G. ved: vedgaae, tilstaae. – G. yver: gaae over, faae Ende. – Afledninger ere: Gang, Gonga, Gong, Gjenge, gjengd; desuden Avgang, Framgang, Fraagang o.s.v.