om
   l. = um.
   2. avstytting av honom, sjå han. Å.

"om" a. sjå aum.

om I (ô) m.
   l. veik ljod, dølen dun langt burte; og atterljom, dvergmål (Ha, Hal), Å.
   2. sterk, men døyvd ljod langt burte (Tel, Jr, Shl, So); "eg høyre ôm'n tå elvo". R. Jfr. nisl. ómur, sv. målf. om
   3. ord, gjetord (Odda i Ha); "da gjenge slik ~ tao dan kar'n". R.

om II (ô) m. ein som "omar", som stirer ikring seg (Va), R. Til oma II.

om III (ô) m. linn lukt, gjem, som t.d. av skjemt korn (Heddal o.fl. i Tel), R. Jfr. ome, oma III.

um (el. om) prep. (med ak.)
   1. langs etter utkanten eller sidone, på alle sidor av, i ein krins utanum. Gripa ~ skaftet. Gå rundt ~ huset. Ro ~ holmen. (Ofte i samband med "kring": i kring ~, el. kring~). Sveipa ~ seg, grava ~ seg, slå ~ seg. Jfr. ordl. vera ~ seg, vera påpassug og verksam. Å. "Hava óm hændar", ha til sitt rådvelde (Tel), "ha(va) óm hæn'ne", ha i hendene, handfara (Nhl). R, NH. Um hender, sjå umhender. - Òg: på lag, umkring. "De æ óm de same", det er på lag like eins (Tel o. fl.). "De bli óm eitt út", det kjem ut på eitt. R1, NH.
   2. burtetter (ei viss vidd), ikring i (el. på), innanfor grensone åt. Gå rundt ~ golvet. Reka rundt ~ fjorden. Fara vidt ~ landet. Senda bod ~ bygdene. Å.
   3. nytta attåt ord som merkjer ei tid, og merkjer då eit visst tidspunkt, ei tid (el. ein dag) då noko plar gå for seg, el. eit tidspunkt etter at so el. so lang tid hev gjenge. Å, NH. ~ våren, sumaren, hausten. ~ kvelden, morgonen, dagen. (Jfr. med). (Stend desse ordi i pl., kann dei òg verta sette i dativ, soleis i SoFj: "~ kveldå" (kveldom), "~ mennå" (morgnom), "~ dògå" o.fl. Sameleis i gn.). Å. Posten kjem ~ måndagen. ~ måndagen, òg: siste måndagen, måndag var. ~ åtte dagar. ~ eit år heretter. Sn. Her ~ dagen, for nokre dagar sidan. Ein gong ~ (el. for) dagen, ~ vika, ~ året, ein gong kvar dag osfr. Tvo ~ gongen (= i gongen). Noko ~ senn (= i senn). Å, Sn.
   4. frammed og lenger enn, utyver, framum (eit visst punkt). Båten kom ut ~ neset. Det nådde upp ~ kneet. Han sprang att~ veggen. Burt ~ fjorden, til den andre sida av fjorden. Han gjekk fram~ oss. Å. Fot ~ annan, fot for fot. Dag ~ annan, dag etter dag (Gbr o. fl.). Det er haug ~ haug, tvo like store haugar (Vik i So). Det er ytt ~ bytt, like godt, = hipp um happ (Tel). "Kårt um æinna" d.s. (NGbr). Par ~ par, parvis, tvo og tvo saman eller i senn (vanl.). "Hutt um hutt" (sjå hutt). "Oss eig teig um teig", me eig kvar sin teig skiftevis (NGbr). Det ligg ~ kvarandre, ligg samanblanda, i eit rot. "Um i hjå, hos" (sjå hjå, hos). Slipa (kniv) ~ egg, slipa skeivt so eggi (stålet) vert burtslipt på eine sida. Hogga (øks) ~ ved, hogga skeivt eller skått yver ringane i veden i staden for langs etter dei (So, Nfj). R, Sn.
   5. den vegen som gjeng framum (ein stad) (sunnanfj.). Dei hadde gjenge ~ Mo. Me tok vegen ~ Hovland. Han tok vegen ~ London. ~ Hamar. Det vart sendt ~ amtmannen til departementet, d.v.s. amtmannen fekk det sendt til seg fyrst. Å, Sn.
   6. igjennom, inn eller ut or (ein opning). Fuglen flaug inn ~ gluggen. Gå ut ~ porten. Det gjeng inn ~ det eine øyra og ut ~ det andre. Det gaus ~ munn og naser (t.d. på ein som hev vore nære på å drukna). Å.
   7. vedkomande, når det gjeld målet for eit spursmål, ei bøn, uppmoding eller annan tale, strev eller verksemd. Tala, spyrja, beda ~ ein ting. Tøva, tretta, strida ~ noko. Det gjeld ~ det. Det stod ~ livet (sjå standa). Litt avvik.: tykkja, synast, finnast ~; skøyta ~ noko osfr. Eg er ikkje ~ det, eg ynskjer det ikkje, hev ikkje hug til det (Tel, Snm, Tr). Å. Eg er ikkje ~ å tala, likar ikkje å tala, Sn. Det er vandt ~ det, det er vanskeleg å få det, det er skort på det. Det er lite ~ han, han er ikkje stort tess. Det er lite ~ det, el. det er ikkje mykje ~ det, det er berre lite. Å. "Klén óm helse", når det gjeld helsa (Tel), R1. "Um (ómm) vokstr, så e han stór" (NØd). "Dæ æ någå umm dæ", det hev noko å segja (NGbr). R. Gjera ~ inkje, gjera ugild, ugilda, avskipa (ei semje, eit ervebrev) (heller vanl.). Òg: "gjera utóm inkje (ikkji)" (Tel). "Eg rænnde utóm inkje", til fånyttes. Trulovingi vart ~ inkje, det vart slutt med trulovingi. Sn, R.
   8. som er med, tek del i. Dei er mange ~ arven, ~ embetet, ~ arbeidet. Det er ti hender ~ det. Dei er tvo ~ båten, tvo som eig ein båt saman. - Han er åleine ~ det, det er ingen som hjelper han, el. deler med han. Å.
   9. i arbeid med. Dei var tvo år ~ det, dei trong tvo år til det. Han er ikkje lenge ~ det, han gjer det snart. Meir sjl. utan obj.: han var ~ å venda, det var nære på han hadde snutt (Hl). Å. - Utt. sumst. (Agd og sume andre st.) "ùm(m)", elles vanlegast "ómm"; "òmm" el. "åmm" (SShl, Ry, Jr, VDal), "úm(m)" (Gbr, Va o. fl.), "öm(m)" (Gaul), Å, R, R3. - Gn. um, umb.

um (el. om ) adv.
   1. rundt, ikring, i ei rørsle som gjeng i ring. Fara vidt ~; flakka ~ i landet. Sjå seg ~; høyra seg ~ (= høyra um seg). Å.
   2. attende, til sida, el. i ei onnor leid. Snu, venda, brøyta ~. Veret brøyter ~. Gå ~ til nords. Å, Sn.
   3. etter ein annan skipnad, på ein ny måte. Leggja ~; flytja, setja, skjota ~. Skapa seg ~, skifta heilt ut utsjånad eller hått. Gjera ~ att, gjera ein gong til (oftare: upp-att). Jfr. umbyte, umskifte, umskot. Å. - Sersk. ordl.: det er ~ å gjera, det er viktugt, det gjeld fyrst og fremst (å gjera det el. det). Året ~, heile året. Sn, R2, NH.

um (el. om ) konj.
   1. (i vilkårssetningar) dersom, so framt, i fall. ~ det skulde henda. (Heller nytt bruk av ordet). Å.
   2. i usjølvstendige spyrjesetningar. Eg veit ikkje ~ det var sant. ~ det er stort eller smått, kan vera det same, d.v.s. anten det er stort osfr. Å.
   3. i vedgåingssetningar um eit tenkt tilfelle. Han skulde ha det, ~ det var aldri so dyrt. ~ det var berre skrap, so skulde ein endå rosa det. Heiter òg: ~ endå. Å. Dsk. om (eldre um), sv. om. Innkome frå sv. ikring år 1400 (gn. ef). FT.

han, (hann), pron. pers. han (= Eng. he, T. er). I ubetonet Stilling ofte forkortet: an, en, ‘n, f. Ex. “Der er ‘an”, el. “Der æ’n”. Akkus. har egentlig samme Form, men falder ogsaa sammen med Dativ, som her hedder: honom, ogsaa udtalt haanom (Tel. Hall. Ork.), ellers: hannom (Gbr.), hono, haano, haanaa (Voss, Vald. Sdm.), og forkortet: ‘naa (Sdm.), hom, ‘om (Gbr. Ork. Indh.), ho, ‘o (Sæt. Hall.); f. Ex. Eg kjem fraa ‘naa, fraa ‘om, el. fraa’o (ↄ: fra ham). I nogle faa Distrikter (Gbr. Vald. Hall.). holdes Dativ og Akkus. nogenlunde adskilte, men forøvrigt falde de gjerne sammen enten i Formen “han” eller i Formen “honom”, hvilken sidste er den bekvemmeste for skriftlig Brug og træffer bedst sammen med Svensk “honom”, og Dansk “ham” (for hannem). Genitiv hedder: hans, og forkortet: hass (‘ass); i Tel. tildeels: honoms. – Ordet bruges:
  1) om en Mand, et mandligt Væsen, eller et Dyr af Hankjøn.
  2) om enhver Ting, hvis Navn er et Hankjønsord; f. Ex. en Steen, en Baad, en Dag o.s.v.
  3) med Begrebet “man” (afvexlende med: ein), f. Ex. naar ein ser det, so veit han det. (Stundom ogsaa i Stedet for “du”, til en fremmed Person).
  4) med samme Begreb som “det”, om en Tilstand i Luften eller Veiret, f. Ex. han regner, han myrknar, klaarnar, kolnar; han er kald, o.s.v. Kun nordenfjelds og i Berg. Stift.
  5) som en Udfyldning ved et Mandsnavn, f.Ex. han Gunnar, han Aamund, han Olav. Ligesaa ved Ord, som træde i Stedet for et Mandsnavn, saasom: han Fader (Far), han Godfar, han Farbror; han Berg (Familienavn), han Jonson; han Liten (om et Drengebarn) o.s.v. I dette Tilfælde bliver Navnets Kasus betegnet ved Pronomenets Bøining, f. Ex. honom Gunnar (ↄ: ham, nemlig G.), hans Gunnar (ↄ: Gunnars). Ved historiske Navne bruges denne Udfyldning ikke gjerne; men forøvrigt er Brugen temmelig almindelig, saa at det endog ansees som stødende at udelade Pronomenet. Jf. ho.

Om (oo), m. en svag Lyd, saasom af Bulder i lang Afstand; ogsaa Gjenlyd, Echo. Hard. Hall. (G.N. ómun: Røst).

om,
  1) s. um.
  2) for honom; s. han.

om, adj. forladt; s. aum.